Cahokia: Mississippi'nin Unutulan Piramit Şehri

Bölüm metni

1250 yılında Londra'dan kalabalık bir şehir vardı — ama Avrupa'da değil, Mississippi Nehri'nin kıyısında. Yüz höyük, on bin insan, gökyüzünü ölçen dev bir ahşap çember. Sonra herkes kalkıp gitti ve geriye adını bile bilmediğimiz bir şehir kaldı.

Illinois eyaletinde, Collinsville yakınlarında, doğu-batı doğrultusunda uzanan bir otoyol var. Saint Louis'ten çıkıp Mississippi Nehri'ni geçtikten hemen sonra, yolun kuzey tarafında, düzlüğün ortasında yükselen geniş ve yamru yumru bir tepe görünür. Kamyon şoförleri onlarca yıl boyunca o tepenin yanından geçti. Çoğu, buzul çağından kalma bir toprak yığını olduğunu düşündü. Tepeyi ilk kez uzaktan gören birinin aklına gelen şey de tam olarak budur: doğanın gelişigüzel bıraktığı bir kabartı.

Oysa o tepede doğal olan tek bir avuç toprak bile yok.

Bugün Monks Mound diye bilinen yapı, yaklaşık 30 metre yüksekliğinde. Tabanı 291 metreye 236 metre. İçinde kabaca 623 bin metreküp toprak var. Bu, Kolomb öncesi Amerika kıtasının kuzeyinde inşa edilmiş en büyük toprak yapı; taban alanı bakımından Giza'daki Büyük Piramit'ten bile geniş. Ve tek parça değil. Çevresinde, bir zamanlar 120 kadar höyük daha vardı; bunların 80'e yakını hâlâ ayakta. Hepsi insan eliyle, sepet sepet taşınan toprakla, metal alet olmadan, tekerlek olmadan, yük hayvanı olmadan yapıldı. Bir sepet dolusu toprağın 15 ila 20 kilo geldiğini düşünürseniz, yalnızca büyük höyük için milyonlarca sefer gerekmiş demektir. Sırtta. Yürüyerek.

Adının hikâyesi, bu yerin başına gelen her şeyin özeti gibidir. 1809'da bir grup Fransız Trappist keşiş bölgeye yerleşti. Küçük höyüklerden birinin üzerinde yaşadılar, büyük höyüğün geniş teraslarında sebze yetiştirdiler. 1813'te bölgeden ayrıldılar. Kaldıkları o kısacık dört yıl, yapının bugüne kadar taşıyacağı adı belirledi: Keşişler Höyüğü. On bin kişinin yüzyıllarca yaşadığı bir şehrin en büyük anıtı, orada dört yıl bahçe süren birkaç yabancının adıyla anılıyor.

Şehrin adı da onun değil. "Cahokia", 17. yüzyılda bölgede yaşayan ve Illinois konfederasyonuna bağlı olan bir topluluğun adıdır. O topluluk höyükleri yapmadı; höyükler yapıldığında henüz orada değildi. Avrupalılar bölgeye geldiklerinde civarda gördükleri insanlara bakıp, terk edilmiş şehre onların adını verdiler. Yani bu şehrin bugün kullandığımız adı, gerçek adı değil. Gerçek adını bilmiyoruz. Yazıları yoktu, dolayısıyla kendilerine ne dediklerini, krallarının adını, tanrılarının adını, sokaklarının adını hiçbir zaman öğrenemeyeceğiz.

Kayıt altına alınan ilk ciddi tarif, 1811'de bölgeye uğrayan Henry Marie Brackenridge adlı avukat ve gezginden geldi. Gördüğü şeyin büyüklüğü karşısında sarsıldı ve bunu anlatan bir mektubu Thomas Jefferson'a yolladı. Anlattığı şeye kimse pek inanmadı. On dokuzuncu yüzyıl Amerika'sında yerleşik kanaat şuydu: Bu höyükleri yerliler yapmış olamaz. Onları kaybolmuş bir ırk yapmış olmalıydı; Fenikeliler, İsrail'in yitik kabileleri, Vikingler, herhangi biri. Bu inanç masum değildi. Toprağı elinden alınan halkların o toprakta bir uygarlık kurmuş olmadığını varsaymak, alma işini kolaylaştırıyordu.

Yirminci yüzyılın ortasında, höyüklerin arasından geçecek yeni bir otoyol planlandığında arkeologlar buldozerlerin önünde çalışmaya başladı. Toprağın altından çıkanlar, kaybolmuş bir ırk değildi. Bir şehirdi. Ve o şehrin nasıl doğduğu, ne kadar büyük olduğundan daha şaşırtıcı çıktı.

Mississippi ile Missouri nehirlerinin birleştiği yerin hemen doğusunda, taşkın ovasında geniş ve verimli bir düzlük uzanır. Buraya American Bottom denir. On birinci yüzyılın başında burada birbirinden kopuk, birkaç yüz kişilik köyler vardı. Mısır ekiyorlardı, balık tutuyorlardı, ölülerini gömüyorlardı, hayat yavaştı ve yüzlerce yıldır aşağı yukarı aynıydı.

Sonra, 1050 yılı civarında, bir şey oldu.

Arkeolog Timothy Pauketat bu âna "Büyük Patlama" adını verdi ve bu adı kullanmasının sebebi abartı değil, tabakalarda gördüğü şeyin hızıydı. Toprağın katmanları, birbirinden kopuk köyler manzarasından anıtsal bir şehre geçişin tek bir kuşak içinde tamamlandığını gösteriyor. Yavaş bir büyüme eğrisi yok. Yüz yıllık bir olgunlaşma dönemi yok. Bir nesil önce orada köyler vardı; bir nesil sonra orada bir metropol vardı.

Bu şehir kendiliğinden serpilmedi; tasarlandı. Merkezine, yaklaşık 20 hektarlık, yani 50 dönümün üzerinde bir tören meydanı yerleştirildi. Bu meydan doğal bir düzlük değildi. Kazılar, orijinal arazinin engebeli olduğunu, tepelerin kazınıp çukurların doldurulduğunu, bütün alanın tek bir kamu projesi olarak tesviye edildiğini gösterdi. Yani şehri kuranlar önce zemini düzeltip sonra üzerine inşa etmediler; zemini düzeltmenin kendisi ilk inşaattı. Meydanın kuzey ucuna büyük höyük oturtuldu ve tepesine, yaklaşık 30 metre yükseklikte, 30 metreye 15 metrelik dev bir ahşap yapı kondu. Şehrin her yerinden görülüyordu. Kimin orada oturduğunu bilmiyoruz. Ama orada oturan kişinin, herkesin başının üstünde durduğunu biliyoruz.

Nüfus tahminleri şehrin çekirdeği için 10 bin ile 20 bin arasında değişiyor; çevredeki uydu yerleşimlerle ve tarım köyleriyle birlikte 20 ila 30 bin kişilik bir ek nüfus daha hesaplanıyor. Karşılaştırma için: aynı yüzyılda Londra'nın nüfusu bu rakamın altındaydı. Kuzey Amerika'da bu büyüklükte bir yerleşim, 18. yüzyılın sonunda Philadelphia'ya kadar bir daha görülmedi.

Bu kadar insan nereden geldi? Cevabın bir kısmı iskeletlerin dişlerinde saklı. Diş minesindeki stronsiyum izotopları, insanın çocukluğunda hangi coğrafyanın suyunu içtiğini ele verir. Cahokia mezarlıklarında yapılan izotop analizleri, gömülenlerin kayda değer bir bölümünün bölgede doğmadığını gösterdi. Şehir dışarıdan doldu. Bir cazibe merkezi vardı ve insanlar yüzlerce kilometreyi göze alıp oraya taşındı.

Onları ne çekti? Muhtemelen tek bir şey değil. Verimli topraklar vardı, mısır vardı, güvenlik vardı. Ama Cahokia'yı büyük yapan şey, aynı zamanda bir tören makinesi olmasıydı. Meydanda chunkey oynanıyordu: yuvarlanan taş bir disk yere düşmeden önce oyuncuların mızraklarını fırlatıp diskin duracağı yeri tahmin etmeye çalıştığı bir oyun. Chunkey taşları Cahokia'nın etkisinin ulaştığı her yerde bulunur; oyun, şehrin ihraç ettiği kültürün bir parçasıydı. Kalabalıklar meydanda toplanıyor, büyük şölenler veriliyordu. Şehrin yakınındaki bir çukurda arkeologlar tek bir törenden arta kalan atıkları buldu: binlerce kap parçası, yüzlerce geyik iskeleti, tütün tohumları. Bir defada binlerce insanı doyuran ziyafetlerdi bunlar.

Ve şehir, bir kıtanın merkezinde oturuyordu. Cahokia'da bulunan malzemeler Superior Gölü'nden gelen bakırı, Appalaşlardan gelen mikayı, Meksika Körfezi'nden gelen deniz kabuklarını, Ozark ve Great Plains'ten gelen çakmaktaşlarını içeriyor. Nehirler otoyoldu; Cahokia o otoyolların kavşağındaydı. Ramey Incised denilen, omuzlarına spiral ve kanat motifleri kazınmış çömlekler şehirde üretilip yüzlerce kilometre öteye taşındı. Bir stil ihraç ediliyordu, bir dünya görüşüyle birlikte.

Büyük höyük tek seferde yükselmedi. Onlarca yıla yayılan evrelerle, katman katman büyütüldü. Her evre yeni bir emek seferberliği, muhtemelen yeni bir tören, belki yeni bir iktidar devri demekti. Şehir kendini sürekli yeniden inşa ediyordu.

Bu düzeyde bir örgütlenme, kendiliğinden ortaya çıkmaz. Birinin insanları ikna etmesi, yönlendirmesi ya da zorlaması gerekir. Cahokia'yı yönetenlerin bunu nasıl yaptığına dair en dolaysız kanıt, meydanın güneyinde, sırt biçimli alçak bir höyüğün içinde yatıyordu. Ve o kanıt hiç de kolay bir kanıt değil.

1967'de arkeolog Melvin Fowler, bölgenin haritasını çıkarırken tuhaf bir şey fark etti. Cahokia höyüklerinin çoğu ya düz tepeli platformlar ya da yuvarlak tümseklerdi. Ama birkaçı sırt biçimliydi; uzun, ince, üstü keskin. Bu höyükler şehrin belirli noktalarına, sanki bir plana göre yerleştirilmişti. Fowler bunlardan birini, meydanın yaklaşık bir kilometre güneyindeki 72 numaralı höyüğü kazmaya karar verdi. Höyük o kadar alçalmıştı ki tarlanın içinde neredeyse kaybolmuştu.

1967 ile 1971 arasında süren kazı, 270'in üzerinde insan iskeleti çıkardı.

En merkezdeki gömüde, 20 binden fazla deniz kabuğu boncuk vardı. Bu boncuklar Meksika Körfezi'nden getirilmiş kabuklardan tek tek yontulmuş, delinmiş ve bir kumaşın ya da pelerinin üzerine, kanatlarını açmış bir şahin biçiminde dizilmişti. Kuşun başı, kanatları ve kuyruğu, üzerine yatırılan bedenlerin altında kalıyordu. Bunun yanında, hiç kullanılmamış, kusursuz işçilikli 800'ün üzerinde ok ucu bulundu; farklı bölgelerin üslubundaydılar, yani uzaktan gelmişlerdi.

Fowler'ın yorumu, onlarca yıl boyunca bütün Cahokia anlatısının omurgasını oluşturdu: Boncuklu Mezar'da yatan, güneydoğu yerli mitolojisindeki kuş-adam figürüyle özdeşleşmiş bir savaşçı-şefti. İki erkekti; biri hükümdar, diğeri ona eşlik eden. Şahin, savaşçı gücün simgesiydi. Cahokia, tepesinde bir erkek savaşçı hanedanın oturduğu bir şeflikti.

2016'da bu tablo dağıldı.

Thomas Emerson, Kristin Hedman ve meslektaşları, Fowler'ın kazısından çıkan iskeletleri modern yöntemlerle yeniden inceledi. Sonuçlar American Antiquity dergisinde yayımlandı ve makalenin adı zaten hükmünü veriyordu: Yitirilen Paradigmalar. Merkezdeki iki beden iki erkek değildi. Bir erkek ve bir kadındı. Dahası, Boncuklu Mezar'ın altı kişilik olduğu sanılan bileşimi aslında en az 12 kişiydi; içinde başka erkek-kadın çiftleri, çok sayıda kadın ve en az bir çocuk vardı.

Bu, teknik bir düzeltmeden ibaret değil. Bütün hikâyeyi değiştiriyor. Şahin pelerininin üzerinde yatan tek bir erkek kahraman değil, ikili bir düzenin temsilcileriydi. Araştırmacılar bunun savaş ve fetih anlatısından çok, yaratılış, yenilenme ve bereket etrafında kurulmuş bir ritüel dünyaya işaret ettiğini öne sürdü. Kadınlar Cahokia'nın kutsal merkezinde, en zengin gömünün tam ortasındaydı. Yüz yıla yakın bir süre boyunca kimse oraya bakıp bunu görmedi, çünkü ne aradığını zaten biliyordu.

Ama 72 numaralı höyüğün öbür tarafı var ve o taraf hiçbir yeniden yorumla yumuşamıyor.

Höyükte beş toplu mezar bulundu. Her birinde 20 ile 50'nin üzerinde beden vardı. Bunlardan biri, 105 numaralı buluntu, 15 ile 25 yaşları arasında 53 genç kadın içeriyordu. Bedenler gelişigüzel atılmamıştı; iki düzenli sıra hâlinde, başları batıya bakacak şekilde yerleştirilmişlerdi. Bu bir salgın kurbanları çukuru değil. Bir düzenleme. Bir tören.

Bu kadınların kim olduğu sorusuna dişler cevap verdi. Diş morfolojisi ve izotop çalışmaları, toplu mezarlardaki genç kadınların büyük ölçüde Cahokia'da doğmadığını gösterdi. Dışarıdan getirilmişlerdi. Çevre topluluklardan merkeze akan şeyin yalnızca mısır, bakır ve kabuk olmadığı anlaşılıyor.

Bir başka çukurda 39 kadın ve erkek bulundu. Bu gruptaki bedenlerde şiddetin izleri açıktı; bazılarında ezilme ve kırık izleri vardı, bazılarının başı yerinde değildi. Kazı ekibinin raporlarında, bu insanlardan bir kısmının çukur örtülmeye başladığında henüz ölmemiş olabileceğine dair gözlemler yer alır; parmakların altındaki kumda tırmalama izleri kaydedilmiştir.

Bu höyüğün en rahatsız edici tarafı, bir kaza ya da taşkınlık olmaması. Her şey planlı. Höyüğün kendisi bile öyle: sırt biçimli gövdesinin uzun ekseni, kış gündönümünde güneşin doğduğu noktaya doğru bakıyor. Gömüler ise tek bir seferde değil, on yıllara yayılan evrelerle yapıldı. Yani bu, bir kereye mahsus bir öfke patlaması değildi. Tekrarlanan, takvime bağlanmış, kurumsallaşmış bir uygulamaydı.

Ve gökyüzüne bağlıydı. Cahokia'da güneşin nereye doğduğunu bilmek, sıradan bir çiftçilik bilgisi değildi. Bir iktidar aracıydı. Şehir bunu ölçen bir alet inşa etti.

1961'de, otoyol ekipleri ilerlemeden önce alanı tarayan arkeolog Warren Wittry, büyük höyüğün batısında toprakta bir dizi tuhaf leke buldu. Bunlar sıradan direk çukurları değildi; büyüktü, derindi ve yan duvarlarından biri eğimliydi. Eğimin sebebi kısa sürede anlaşıldı: devasa ağaç gövdeleri, bu rampalardan kaydırılarak çukurlara indirilmişti. Wittry lekeleri haritaya döktüğünde ortaya bir yay çıktı. Yayın devamı bir çemberdi.

Çukurlarda kırmızı sedir kalıntıları vardı. Kırmızı sedir, bölgenin yerli halkları için sıradan bir ağaç değil; kutsal sayılan, arınma törenlerinde kullanılan bir ağaçtır. Wittry bulduğu şeye, İngiltere'deki taş çembere gönderme yaparak Woodhenge dedi ve bu ad tuttu.

Sonraki kazılar aynı bölgede birbirini izleyen beş ayrı ahşap çember olduğunu ortaya çıkardı. Direk sayıları farklıydı: bir çemberde 24, bir başkasında 36, bir diğerinde 48, bir diğerinde 60. Beşinci ve en büyüğünden yalnızca kısa bir yay kazılabildi; hesaplamalar 72 direkli olabileceğini gösteriyor. Şehir bu aleti defalarca söküp yeniden kurmuş, her seferinde biraz daha büyütmüş.

En iyi anlaşılanı üçüncüsü. Çapı yaklaşık 125 metre ve çevresinde 48 direk var; direkler merkezden bakıldığında birbirinden tam 7 derece 30 dakika açıyla ayrılıyor. Ama asıl incelik merkez direğinde. Merkez direği çemberin geometrik ortasında değil; 1,7 metre doğuya kaydırılmış. Bu kayma bir hata değil, bir düzeltme. Cahokia'nın enleminde gündönümü doğuş noktalarının çember üzerindeki karşılıklarının doğru direklere denk gelmesi için gereken tam sapma bu. Yapıyı kuranlar sadece gözlem yapmıyordu; hesaplama yapıyordu.

Ve çemberin merkezinden bakan biri, ilkbahar ve sonbahar ekinokslarında güneşin tam doğudan doğduğunu görüyordu. Tam doğuda ise, yaklaşık 800 metre ötede, büyük höyük duruyordu. Yılda iki kez, güneş şehrin en büyük anıtının ön yüzünden yükseliyormuş gibi görünüyordu. Höyüğün tepesindeki yapıda kim oturuyorsa, güneş her mevsim dönümünde onun evinden doğuyordu. Bu, astronomi bilgisiyle siyasi meşruiyetin aynı nesnede birleşmesidir. Takvimi elinde tutan, mevsimi elinde tutar; mevsimi elinde tutan, hasadı elinde tutar.

Sonra, 1175 yılı civarında, şehir bambaşka bir şey inşa etti.

Tören merkezinin, yani büyük höyüğün ve meydanın çevresine bir palisad, yani ahşap bir savunma duvarı çekildi. Duvarın uzunluğu yaklaşık 3 kilometreydi. Her inşasında 15 ile 20 bin arasında meşe ve ceviz kütüğü kullanıldı; kütükler yaklaşık 30 santim çapında ve 6 metre boyundaydı. Bir buçuk metre derinliğinde hendeklere dikildiler, aralarına örülen ince dallarla ve yatay direklerle desteklendiler. Duvar boyunca, kabaca 26 metrede bir, dışa çıkıntı yapan burçlar vardı; bunların üstünde yükseltilmiş platformlar bulunuyordu ve platformların işlevi tek bir şeye uygundu: duvarın önündeki ölü açıyı kapatan okçular.

Duvar bir kez yapılıp bırakılmadı. Arkeolog William Iseminger'ın çalışmaları, 1175 ile 1275 arasındaki yüzyılda duvarın dört kez yeniden inşa edildiğini gösteriyor. Her seferinde yeniden 15 bin ağaç. Yüz yılda, sadece bu duvar için 60 bin civarında ağaç.

İnşanın telaşı, kazının ayrıntılarında görünüyor. Duvarın güzergâhı mevcut evlerin üzerinden geçti; mahalleler yıkıldı, konutlar duvarın hattına kurban edildi. Yol açan biri, önündekini düşünmeden ilerlemişti.

Ve duvar herkesi korumuyordu. Kapsadığı alan şehrin tamamı değil, kutsal çekirdeğiydi. Büyük höyük içerideydi. Meydan içerideydi. Şehirde yaşayan on binlerce insanın büyük kısmı dışarıda kaldı. Bir duvar sadece dışarıya karşı yapılmaz; kimin içeride olduğunu tanımlayarak, kimin dışarıda olduğunu da ilan eder.

Bu iki yapıyı yan yana koyduğunuzda Cahokia'nın yüz yılda geçirdiği dönüşüm çıplak kalıyor. Ahşap çember, ufka bakan, gökyüzünü okuyan, açık bir alettir. Palisad ise ufku kapatan, görüşü kesen, kapalı bir sınırdır. Şehir önce gökyüzünü ölçtü, sonra kendi etrafına duvar ördü. Aradaki mesafe, bir uygarlığın kendine olan güveninin mesafesidir.

Duvar, koruduğu şehri kurtaramadı. Ama Cahokia'yı bitiren şeyin bir kuşatma olduğuna dair de hiçbir kanıt yok. Yakılmış bir merkez, savaş alanına dönmüş bir meydan, kılıçtan geçirilmiş bir nüfus bulunmadı. Bulunan şey çok daha sessiz: azalan çöp, azalan ocak, azalan ev, azalan insan. Şehir düşmedi. Boşaldı.

Bu boşalmanın seyrini en net gösteren kayıt, şehrin hemen yanındaki Horseshoe Gölü'nün dibinde birikmiş çamurda duruyor. Araştırmacı A. J. White ve ekibi, göl tabanından alınan çekirdek örneklerinde fekal stanol denilen moleküllere baktı. Bunlar insan dışkısının bıraktığı kimyasal imzalardır ve tortu katmanlarındaki yoğunlukları, o dönemde çevrede kabaca kaç kişinin yaşadığının vekil ölçüsü olarak kullanılabilir. Ulusal Bilimler Akademisi'nin dergisinde 2019'da yayımlanan sonuçlar, nüfusun 1100'lerin ortalarından itibaren düşmeye başladığını ve düşüşün kesintisiz sürdüğünü gösterdi.

Aynı tortu katmanları, iklimi de kaydetmişti. Samuel Munoz'un aynı gölden aldığı çekirdeklerde, 1200 yılı civarında Mississippi'nin büyük bir taşkın yaptığının izi var; taşkın ovasındaki tarım alanlarını sular altında bırakacak ölçekte bir taşkın. Oksijen izotopları ise 1150'lerden itibaren yaz aylarının kuraklaştığını, yağışın mısır için kritik olan mevsimde azaldığını gösteriyor. Cahokia'nın nüfusunun düşüşe geçtiği aralık, tam olarak bu aralık.

Uzun yıllar boyunca anlatılan bir başka senaryo daha vardı: Cahokialıların duvarları, evleri ve direkleri için çevredeki ormanları tükettiği, çıplak kalan yamaçların erozyona uğradığı, taşınan toprağın vadiyi bataklığa çevirdiği ve şehrin kendi ekolojik intiharını işlediği fikri. Ahlâki olarak çekici bir hikâyeydi; çağdaş kaygılarımızın geçmişe yansıması gibiydi. 2021'de arkeolog Caitlin Rankin bu senaryoyu doğrudan test etti; büyük höyüğün eteklerindeki toprak katmanlarını kazıp erozyon ve toprak istikrarsızlığı izlerini aradı. Bulduğu şey, beklenenin tersiydi. Şehrin varlığı boyunca zeminde bu tür bir bozulma yoktu. Toprak yapısındaki asıl kırılma 1850'lerde, yani Avrupalı yerleşimcilerin çiftçilik pratikleriyle birlikte başlıyordu. Yani Cahokia kendi toprağını yok etmedi.

Geriye tek bir suçlu bulma isteğini bırakmak kalıyor. Bir taşkın vardı, kuraklaşan yazlar vardı, gıda güvenliği zayıflamıştı, çevrede gerilim vardı ve bir yüzyıl boyunca durmadan yenilenen bir savunma duvarı vardı. Ama en ağır darbe muhtemelen ambarlarda değil, inançtaydı.

Cahokia'nın bütün mimarisi bir vaade dayanıyordu. Yükseltilmiş bir höyükte oturan, güneşin arkasından doğduğu, takvimi okuyan, törenleri yöneten ve bunun için insan hayatı talep edebilen bir merkez vardı. Bu merkezin meşruiyeti, düzeni ayakta tutabilmesine bağlıydı. Yağmur zamanında yağmalı, nehir taşmamalı, mısır dolmalıydı. Ekinoks sabahı güneşin höyüğün arkasından doğduğunu görmek, dünyanın hâlâ yerinde olduğunun kanıtıydı. Yağmur yıllarca gelmediğinde ve nehir ovayı bastığında, o sabahın hiçbir şeyi garanti etmediği anlaşıldı. Ödenen bedeller karşılığında hiçbir şey alınmıyordu artık.

İnsanlar bunun üzerine ayaklanmadı. Gittiler. Gidiş, 1200'lerin ortalarından itibaren yavaş yavaş, aile aile, mahalle mahalle sürdü ve 1350 dolaylarında büyük şehir tamamen sessizleşti. Sadece Cahokia da değil; orta Mississippi vadisinin geniş bir bölümü aynı yüzyıllarda boşaldı. Arkeologlar bu bölgeye "boş çeyrek" adını verir.

Ama bu bir yok oluş değil, bir dağılmaydı. Bunu bilmemizin bir nedeni de aynı göl tortularının devamı: aynı ekibin 2020'de yayımladığı çalışma, bölgenin 1500'lerden itibaren yeniden nüfuslandığını, Avrupalılar bölgeye ulaştığında ovanın boş olmadığını gösteriyor. Ve Cahokia'yı kuran insanların torunları bugün yaşıyor. Osage, Quapaw, Omaha, Ponca ve Ova ile Güneydoğu'nun başka pek çok ulusu, bu höyüklerle atalara dayanan bağlar taşıyor. Osage Ulusu, alanın korunması için yıllardır aktif biçimde çalışıyor.

Asıl silinme, şehir boşaldığında değil, çok sonra oldu.

On dokuzuncu yüzyılda, Mississippi'nin öbür yakasındaki Saint Louis'e halk arasında Höyükler Şehri deniyordu, çünkü şehrin içinde bir düzineden fazla toprak höyük vardı. Bugün Saint Louis'te o höyüklerden hiçbiri yok. Şehrin en büyüğü, Big Mound, 1869'da demiryolu dolgusu için düpedüz kazılıp taşındı. Höyükler dolgu malzemesine dönüştürüldü. Cahokia'nın kendisi de eksilmeye devam etti; höyüklerin üstünden yollar geçti, tarla sürüldü, bir dönem alanın bir bölümünde karavan parkı ve gece kulübü işletildi. Şehrin ortasından bugün hâlâ bir eyaletler arası otoyol geçiyor.

Alan 1982'de UNESCO Dünya Mirası listesine alındı; Amerika Birleşik Devletleri'ndeki sayılı kültürel dünya mirası alanlarından biri. Büyük höyük ise sessizce sorun çıkarmaya devam ediyor: yamaçlarında zaman zaman toprak kaymaları oluşuyor, bin yıl önce sepetlerle taşınmış toprak, modern mühendisliğin sürekli müdahalesini gerektiriyor.

Cahokia'ya "kayıp şehir" demek, aslında bir hataya ortak olmaktır. Şehir kaybolmadı. Ortada, otoyolun kenarında, herkesin görebileceği bir yerde durdu. Kaybolan, onun hâtırasıydı ve o hâtıra kendiliğinden solmadı; bir ırkın böyle bir şey inşa etmiş olamayacağı varsayımıyla, dolgu malzemesi ihtiyacıyla ve yanından her gün geçip bir tepe gördüğünü sanan gözlerle, adım adım silindi. Yazısı olmayan bir uygarlığın hafızası, onu hatırlamak isteyenlerin sayısı kadardır. Toprak yığını yerinde duruyor. Zor olan, ona bakmayı bilmek.

Nöron Arkeoloji'de bugünkü bölümün sonuna geldik. Yeni bir hikâyede yeniden buluşmak üzere.