Adı Devlet Sırrı Olan Adam: Korolyov

Bölüm metni

1957'de Nobel Komitesi Moskova'ya sordu: Sputnik'i uzaya gönderen kime ödül verelim? Kremlin'den gelen cevap tek bir cümleydi — "Ödülü tüm Sovyet halkı hak ediyor." O sırada cevabı bilen adam, kendi kırık çenesiyle bir masada oturuyordu ve adını söylemesine ölene kadar izin verilmeyecekti.

Odessa'da savaş yıllarının sonunda deniz, çocuklar için yasak bir alandı. Liman ablukaydı, mendireğin ötesi mayınlıydı, şehir bir yıl içinde üç kez el değiştiriyordu. Ama 1921 baharında dalgakıranın ucuna her sabah aynı saatte gelip oturan uzun boylu, ciddi yüzlü bir çocuk vardı. Beklediği şey suyun üstünde değil, üstündeydi: koyun ağzına demirlemiş deniz uçakları. Gövdeleri tekne gibi yapılmış, kanatları bezle kaplı o kaba saba makineler her sabah motorlarını öksürterek çalıştırıyor, suyu yararak hızlanıyor ve bir noktada yüzeyden kopup Karadeniz'in üzerine yükseliyordu. Çocuk onların kalkışını izlemekle yetinmiyordu. Kaç saniyede havalandıklarını sayıyor, dalga yüksekliğine göre bunun nasıl değiştiğini defterine yazıyordu.

Adı Sergey Pavloviç Korolyov'du. 12 Ocak 1907'de, bugün Ukrayna sınırları içinde kalan Jitomir'de doğmuştu. Ailesi o daha üç yaşındayken dağıldı; edebiyat öğretmeni olan babasından ayrılan annesi Mariya, oğlunu Nijin'deki dedesiyle ninesinin yanına bıraktı. Çocuğa babasının öldüğü söylendi. Bu, uzun yıllar sürecek bir yalandı ve Korolyov gerçeği ancak yetişkinliğinde, adamın gerçekten öldüğü sıralarda öğrenecekti. Nijin'de geçen o yalnız yıllarda, kasabaya gelen bir gösteri pilotunun uçuşunu bahçe çitinin üstünden izlediği anlatılır. Dört yaşındaki bir çocuğun hatırlayabileceğinden fazlasını hatırladığını iddia etmek zor; ama Korolyov'un hayatında havadan başka hiçbir şeyin bu kadar erken ve bu kadar kalıcı bir yer tutmadığı kesindir.

Annesi mühendis Grigoriy Balanin'le evlenince aile 1917'de Odessa'ya taşındı. Şehirde okullar düzensiz çalışıyordu, Korolyov bir inşaat meslek okuluna yazıldı, dersler kimi zaman haftalarca yapılmadı. Boşluğu limandaki deniz uçağı müfrezesiyle doldurdu. Önce etrafta dolanan meraklı bir çocuktu, sonra yedek parça taşıyan, kanat bezi geren, motor temizleyen bir yardımcı oldu. Mürettebat onu benimsedi. Sonunda bir gün, yolcu koltuğunda, kendi izlediği o kalkışlardan birinin içinde buldu kendini. Aşağıda mendirek, üstünde açık gökyüzü. On yedi yaşına geldiğinde artık başkalarının uçaklarını temizlemiyordu: 1923'te Ukrayna ve Kırım havacılık derneğine katılmış, 1924'te K-5 adını verdiği bir planörün tasarımını çizip derneğe sunmuştu. Dernek projeyi kabul etti. Henüz lise çağındaki bir gencin çizdiği uçak, yapılmaya değer bulunmuştu.

Gerisi hızlı geldi. Kiev Politeknik Enstitüsü'nde başladığı mühendislik eğitimini 1926'da Moskova Yüksek Teknik Okulu'nda sürdürdü. Gündüzleri uçak fabrikalarında çalıştı, geceleri ders çalıştı, aralarda planör yaptı. Bitirme projesinin danışmanı, Sovyet havacılığının en büyük ismi Andrey Tupolev'di. 1929'da tasarladığı Koktebel adlı planör, süzülme yarışmalarında dikkat çekti. Bir yıl sonra çizdiği Krasnaya Zvezda, yani Kızıl Yıldız, daha da iddialıydı: motorsuz bir planörle akrobasi yapılabileceğini kanıtlamak üzere yapılmıştı ve 1930 sonbaharında pilot Vasiliy Stepançonok onunla havada takla attı. Motorsuz bir kanadın kendi enerjisiyle bir çemberi kapatması, o yıllarda kimsenin denemediği bir şeydi.

Ama Korolyov'un aklı çoktan kanatların yetmediği yerdeydi. Konstantin Tsiolkovski'nin yazdıklarını okumuştu: atmosferin bir tavanı vardı, pervane orada tutunamazdı, oraya ancak arkasına kütle atarak ilerleyen bir makine çıkabilirdi. 1931'de, kendisi gibi hesap defterleriyle uğraşan bir avuç insanla birlikte Tepkili Hareket İnceleme Grubu'nu kurdu. Moskova'da bir binanın bodrumunda, kalorifer borularının altında çalışıyorlardı. Grubun Rusça kısaltmasıyla dalga geçip "bedava çalışan mühendisler grubu" diyorlardı, çünkü uzun süre gerçekten maaş almadılar. Grubun fikir babası Fridrih Tsander, roketlerin insanlığı gezegenler arasında taşıyacağına inanan, sağlığını bu uğurda tüketen bir adamdı; 1933 Martında tifüsten öldü ve ilk roketin havalandığını göremedi.

O roket 17 Ağustos 1933'te, Moskova yakınlarındaki Nahabino'da fırlatıldı. Yarı sıvı yakıtlı, iki metrelik, on sekiz kilo ağırlığındaki bu boruya benzer nesne on sekiz saniye uçtu ve dört yüz metre kadar yükselip bir çam ormanına düştü. Bugünün ölçüleriyle gülünecek bir başarı. Ama Sovyetler Birliği topraklarından ilk kez sıvı yakıtlı bir roket havalanmıştı ve düşüşünü izleyen adamlardan biri, otuz yıl sonra insanı yörüngeye çıkaracak makinenin baş tasarımcısıydı.

Başarı, o ülkede o yıllarda bir koruma kalkanı değildi. Bodrumdaki grup 1933 sonunda Leningrad'daki bir başka roket ekibiyle birleştirilerek Tepkili Hareket Araştırma Enstitüsü'ne dönüştürüldü. Korolyov önce müdür yardımcısı yapıldı, sonra bir yıl içinde kendi bölümünün başına indirildi. Enstitünün içi çekişmeliydi: kimin roketi öncelikli olacak, hangi yakıt kullanılacak, bütçe kime gidecek. Bu tartışmalar 1937'de artık teknik tartışma olmaktan çıktı.

O yıl Sovyetler Birliği'nde Büyük Terör denen dalga yükseliyordu. Enstitünün müdürü İvan Kleymyonov ve baş mühendisi Georgiy Langemak tutuklandı. İkisi de sorgu altında, bugün arşiv belgelerinden bildiğimiz üzere, kendilerinden istenen ifadeleri verdiler ve 1938 Ocağında kurşuna dizildiler. Motor tasarımcısı Valentin Gluşko aynı yılın Martında tutuklandı. Zincirin ucunda Korolyov vardı. 27 Haziran 1938 gecesi Moskova'daki evine gelindi. Karısı Ksenya ve üç yaşındaki kızı Nataşa evdeydi. Suçlama, roket denemelerine harcanan devlet parasını boşa harcayarak sanayiyi baltalamaktı; yani o güne dek yaptığı her deney, yanan her motor, düşen her prototip artık kanıt sayılıyordu.

Sorgu aylarca sürdü. Korolyov ömrünün sonuna kadar çenesinin sorgu sırasında kırıldığını anlattı; bu kırık, yirmi sekiz yıl sonra, hiç beklenmedik bir biçimde hayatına mal olacaktı. Mahkeme on yıl kamp cezası verdi. Sonrası, o dönemde yüz binlerce insanın izlediği güzergâhtı: aylar süren tren yolculuğuyla Vladivostok, oradan gemiyle Ohotsk Denizi'ni geçip Magadan, sonra kuzeye, Kolıma'nın içlerine. Vardığı yer Maldyak altın madeniydi.

Kolıma'da kış eksi elli dereceyi buluyordu. Korolyov el arabasıyla cevher taşıyordu. Yiyecek yetersizdi, iskorbüt hastalığı yaygındı; dişleri sallanmaya, sonra dökülmeye başladı. Yüzü şişti, bacakları tutmaz oldu. Kampta hayatta kalmasını, bir zamanlar uçak fabrikası müdürlüğü yapmış olan ve o sırada kampa gönderilen Mihail Usaçev adlı bir adamın onu tanıyıp ağır işten çıkarmasına borçlu olduğu anlatılır. Bu tür kurtuluşlar tesadüfe bağlıydı ve tesadüf çoğu insana gülmedi.

Moskova'da annesi durmadan dilekçe yazıyordu. Sovyet havacılığının ünlü isimleri, aralarında pilot Valentina Grizodubova ve Mihail Gromov'un da bulunduğu birkaç kişi, oğlunun yeniden yargılanması için imza attı. 1939 sonunda Korolyov'un dosyası yeniden açıldı ve Moskova'ya geri çağrıldı. Ama Kolıma'dan çıkmak, oraya girmek kadar zordu. Magadan'a indiğinde binmesi gereken gemiyi kaçırdı. Indigirka adını taşıyan o gemi, aralık ayında Japonya açıklarında karaya oturup battı ve ambarlarındaki yüzlerce insan boğuldu. Korolyov'u hayatta bırakan şey, bir kez daha, bir gecikmeydi.

Dönüş yolculuğu aylar sürdü. Sibirya'da bir aktarma noktasında, dişsiz, iskorbütten bitkin, üstünde paçavralarla beklerken bir yabancının ona sıcak bir somun ekmek verdiğini yıllar sonra anlatacaktı. Bu, hayatının geri kalanında dönüp durduğu birkaç anıdan biriydi.

Moskova'ya 1940'ta vardığında yeniden yargılandı ve cezası sekiz yıla indirildi. Ama serbest bırakılmadı. Bunun yerine, o dönemin en tuhaf kurumlarından birine gönderildi: mahkûm mühendislerin çalıştırıldığı kapalı tasarım bürolarına. Rusçada bu yerlere "şaraşka" deniyordu. Devlet, hapse attığı beyinleri israf etmek istemiyordu. Korolyov'un gönderildiği büronun başında, kendisi de mahkûm olan eski hocası Andrey Tupolev vardı.

Böylece otuz üç yaşında, çenesi kırık, dişleri dökülmüş bir adam olarak, tutuklu statüsüyle yeniden çizim masasının başına oturdu.

Şaraşkada hayat, kampa göre cennetti ve özgürlüğe göre hâlâ hapisti. Yatakhaneler temizdi, yemek yeterliydi, çalışma odaları ısıtılıyordu; pencerelerde parmaklık, kapılarda nöbetçi vardı. Korolyov önce Tupolev'in ekibinde, savaşın en çok ihtiyaç duyduğu makinelerden biri olan Tu-2 bombardıman uçağının kanat ve gövde işlerinde çalıştı. Ama roket fikrini bırakmadı. Sürekli dilekçe yazdı, sürekli tepkili motor projeleri önerdi.

1942'de isteği kabul edildi ve Kazan'a, roket motorları üzerine çalışan bir başka kapalı büroya nakledildi. Bu büronun başında Valentin Gluşko vardı; yani dört yıl önce onun dosyasında ifadesi bulunan adam. İkisi birlikte çalıştı. Sovyet uzay programının sonraki otuz yılını belirleyecek olan bu ilişkinin nasıl bir ağırlık taşıdığını tahmin etmek zor değil, ama ikisi de o yıllarda işe odaklandı. Yaptıkları şey, savaş uçaklarına yardımcı roket motorları takmaktı: ağır yüklü bir Pe-2 bombardıman uçağının kalkış mesafesini kısaltmak, irtifada hızını artırmak. Korolyov bu denemelerin bir kısmına uçağın içinde katıldı; motor bir seferinde havada patladı, uçak zar zor indi, kendisi yüzü isten kararmış halde dışarı çıktı.

Serbest bırakılması 27 Temmuz 1944'te geldi. Aklanma değildi bu; sadece cezanın kaldırılmasıydı. Suçsuz olduğunun resmen kabulü, tam on üç yıl daha bekleyecekti.

Savaşın bitiminde Sovyet ordusu Almanya'da Alman roket programının kalıntılarını topluyordu. Korolyov, üzerinde albay üniformasıyla, birkaç ay önce mahkûm olduğu ülkenin temsilcisi olarak Almanya'ya gönderildi. Thüringen'deki yeraltı fabrikalarında sökülmüş V-2 füzelerinin parçalarını, fırlatma masalarını, tasarım evraklarını inceledi. Amerikalılar mühendislerin çoğunu ve tamamlanmış füzeleri çoktan almıştı; Sovyet ekibine kalan, parçalardan bütünü geri kurmaktı. Korolyov'un o aylarda yaptığı iş, bir makineyi kopyalamaktan çok, onun neden öyle yapıldığını anlamaktı.

1946'da Moskova yakınlarındaki Kaliningrad kasabasında kurulan tasarım bürosunun baş tasarımcılığına atandı. Elinde bir avuç mühendis, bir savaş sonrası ülkesinin kısıtlı imkânları ve devletin tek bir talebi vardı: menzil. 1948'de ilk Sovyet balistik füzesi R-1 uçtu. Ardından R-2 geldi, menzil ikiye katlandı. R-5 geldi, bin kilometreyi aştı. 1956'da R-5'in nükleer başlık taşıyan sürümü denendi. Her adımda Korolyov aynı şeyi yaptı: askerin istediği füzeyi teslim etti ve bir sonraki adımı, kendi asıl hedefine biraz daha yaklaştıracak biçimde tasarladı.

O asıl hedefe giden kapıyı, tuhaf biçimde, hidrojen bombası açtı. Sovyet nükleer programının ürettiği ilk termonükleer başlıklar çok ağırdı ve orduya bunları Atlantik ötesine taşıyacak bir füze lazımdı. Böyle bir yükü kaldırmak için gereken itki, bir savaş başlığı için gereğinden fazlaydı; aynı makine, bir savaş başlığı yerine bir cismi Dünya yörüngesine oturtabilirdi. Korolyov'un yıllardır beklediği fırsat buydu. Ortaya çıkan R-7, dört yan bloğu merkezî bir gövdeye sarılmış, kalkışta yirmi yakma odası birden çalışan devasa bir yapıydı. Mühendisler ona kısaca "Semyorka", yani Yedili diyordu.

Bu makinenin fırlatılabileceği hiçbir tesis yoktu. 1955'te Kazak bozkırında, Tyuratam denen demiryolu durağının yanında sıfırdan bir üs kurulmaya başlandı; yıllar sonra Baykonur adıyla anılacak yer burasıydı. İşçiler önce çadırlarda yaşadı, yazın kırk derece sıcak, kışın kar fırtınası vardı.

1957'nin ilkbaharı acımasız geçti. 15 Mayıs'taki ilk deneme fırlatışta yan bloklardan biri yandı ve füze yolun başında kaybedildi. Haziran denemesi kalkış bile yapamadı. Temmuzdaki denemede kontrol kaybedildi. Dördüncüsü, 21 Ağustos 1957, hedefe ulaştı: Yedili, ülkenin bir ucundan öbür ucuna uçtu.

Aynı aylarda bir başka ip de gerilmişti. Korolyov'un yörüngeye koymayı planladığı ilk cisim, bilimsel cihazlarla dolu bir tonun üzerinde ağırlıkta bir laboratuvardı ve gecikiyordu. Amerikan basınında uydu hazırlıklarına dair haberler çıkıyordu. Korolyov 1957 Şubatında yönetimi ikna etti: ağır laboratuvarı bekletelim, önce mümkün olan en basit şeyi yörüngeye koyalım. Sadece bir küre, birkaç pil ve bir verici.

Bu arada, aynı yılın 19 Nisanında, Korolyov'un 1938 tarihli mahkûmiyeti resmen kaldırıldı. Onu maden ocağına yollayan devlet, ona artık ülkenin en gizli programını emanet ediyordu.

4 Ekim 1957 akşamı bozkırda hava soğuktu. Fırlatma masasındaki Yedili'nin burnunda, koruyucu başlığın altında, cilalı alüminyum alaşımından yapılmış 58 santimetre çapında bir küre duruyordu. Ağırlığı 83,6 kilogramdı. İçinde gümüş-çinko piller, bir soğutma fanı ve iki verici vardı. Dışında dört uzun anten geriye doğru uzanıyordu. Rusça adı "yol arkadaşı" anlamına geliyordu: Sputnik.

Kalkış Moskova saatiyle 22.28'de oldu. Yedili yükseldi, yan bloklar ayrıldı, merkez blok yanmayı sürdürdü ve 300 saniyenin sonunda küre serbest kaldı. Kontrol odasında kimse bağırmadı. Çünkü asıl soru henüz cevaplanmamıştı: yörüngeye gerçekten oturmuş muydu?

Bunu öğrenmenin tek yolu beklemekti. Küre eğer düşmediyse, Dünya'nın çevresini yaklaşık 96 dakikada dolaşıp radyo menzillerine geri girecekti. Korolyov ve ekibi o bir buçuk saati alıcıların başında geçirdi. Sonra, tam beklenen dakikada, hoparlörden düzenli bir sinyal geldi. Saniyede birkaç kez tekrarlanan, tek notalı, aptalca basit bir bip sesi. 20,005 ve 40,002 megahertz frekanslarından yayılıyordu; bu frekanslar özellikle sıradan alıcılarla yakalanabilecek şekilde seçilmişti, çünkü Korolyov bu sesin duyulmasını istiyordu.

Duyuldu. Ertesi gün dünyanın her yerinde amatör telsizciler, gazeteciler, üniversiteler aynı bipi kaydediyordu. Küre 215 kilometre alçalıp 939 kilometreye çıkan bir yörüngede, saatte 28 bin kilometreye yakın hızla dolanıyordu. Pilleri üç hafta dayandı, kendisi üç ay. 1958 Ocağında atmosfere girip yandığında 1440 tur atmış, 70 milyon kilometreye yakın yol almıştı.

Sonuçları teknik olmaktan çok siyasiydi. Amerika Birleşik Devletleri'nde ortaya çıkan sarsıntı, eğitim politikasından savunma bütçesine kadar her şeyi değiştirdi; ertesi yıl NASA kuruldu. Korolyov ise bir ay bile beklemedi. 3 Kasım 1957'de Sputnik 2 fırlatıldı ve içinde Layka adlı bir köpek vardı; yörüngeye çıkan ilk canlı, geri dönemedi. 1959'da Luna 3 adlı sonda Ay'ın arkasından dolaşıp o güne dek hiçbir insanın görmediği yüzün ilk bulanık fotoğraflarını gönderdi.

Sonra 12 Nisan 1961 geldi. Yirmi yedi yaşındaki Yuriy Gagarin, Vostok adlı kapsülle bir tur attı ve 108 dakika sonra Dünya'ya döndü. İki yıl sonra Valentina Tereşkova yörüngeye çıkan ilk kadın oldu. 18 Mart 1965'te Aleksey Leonov, Voshod 2'nin şişme hava kilidinden dışarı süzülerek uzay boşluğunda yürüyen ilk insan oldu; skafandırı basınç altında öyle şişti ki kapsüle geri sığamadı, havasını boşaltarak zorla içeri girdi.

Bütün bunların arkasındaki adamın adını kimse bilmiyordu.

Sovyet basınında ondan yalnızca "Baş Tasarımcı" diye söz ediliyordu. Gazetelere yazı yazdığında "Mühendis Sergeyev" takma adını kullanıyordu. Gerekçe, düşman istihbaratının onu hedef alabileceğiydi; sonuç, bir insanın kendi işinin sahibi olamamasıydı. Sputnik'ten sonra İsveç'teki Nobel komitesinin bu "Baş Tasarımcı"nın kim olduğunu Moskova'ya sorduğu, Nikita Kruşçev'in de Sputnik'i tek bir kişinin değil bütün Sovyet halkının yaptığı cevabını verdiği anlatılır. Böylece adı hiçbir listeye, hiçbir madalya kaidesine, hiçbir manşete geçmedi. Kızıl Meydan'daki karşılama törenlerinde Gagarin'in yanında ayakta duran kalın enseli adamı fotoğraflardan silmiyorlardı; sadece kim olduğunu yazmıyorlardı.

Zaferler arttıkça yük de arttı. 1960'ların ortasında Korolyov aynı anda birden fazla imkânsız işi birden yürütüyordu: Ay'a insan indirmek için tasarlanan devasa N1 roketi, Venüs ve Mars'a giden sondalar, yeni nesil insanlı kapsül, askerî uydular. Bunları yaparken sürekli kaynak için savaşıyor, kurumlar arası çekişmeyi göğüslüyordu. En ağır çatışması Valentin Gluşko'ylaydı. Anlaşmazlık teknikti: Gluşko büyük motorlarında depolanabilir, zehirli ama kolay yönetilen yakıtları savunuyordu, Korolyov ise insanlı uçuş için kerosen ve sıvı oksijeni istiyordu. Ama arkalarında yirmi yıllık bir geçmiş vardı ve iki adam sonunda konuşmaz oldu. Gluşko N1 için motor yapmayı reddetti; roket, ilk kademesine otuz adet küçük motor yerleştirilerek tasarlanmak zorunda kaldı.

Korolyov bu yükü kampların bıraktığı bir bedenle taşıyordu. Kalbi düzensiz atıyordu, tansiyonu yüksekti, sürekli baş ağrısı çekiyordu, uyumakta zorlanıyordu. 1966 Ocağında hastaneye kaldırıldı. Teşhis basitti: bağırsakta kanayan bir polip. Ameliyatı bizzat Sağlık Bakanı Boris Petrovskiy üstlendi; ülkenin en değerli adamlarından birine en üst düzeyde bakılıyordu.

14 Ocak 1966 sabahı ameliyat başladı ve daha ilk dakikalarda ters gitti. Anestezi ekibi solunum tüpünü yerleştiremedi, çünkü Korolyov'un ağzı yeterince açılmıyordu: yirmi sekiz yıl önce sorguda kırılan çene, hayatının son sabahında geri dönmüştü. Boynundan açılan bir delikle soluk borusuna ulaşıldı. Polip alındı, ama altındaki damar yırtıldı ve kanama başladı. Petrovskiy karın boşluğunu açtığında, hiçbir muayenede fark edilmemiş büyük ve kötü huylu bir tümörle karşılaştı. Ameliyat sekiz saat sürdü. Kanama durdurulamadı ve 59 yaşındaki hastanın kalbi durdu.

İki gün sonra Sovyet gazeteleri, kırk yıldır saklanan sırrı kendi elleriyle açtılar. Ölüm ilanında bir isim ve bir fotoğraf vardı: Sergey Pavloviç Korolyov. Uzay çağını başlatan "Baş Tasarımcı"nın kim olduğunu dünya, ancak o adam öldükten sonra öğrendi. Cenazesi devlet töreniyle kaldırıldı, külleri Kızıl Meydan'da Kremlin duvarına gömüldü. Hayatı boyunca adının yazılmasına izin verilmeyen adamın adı, ilk kez bir mezar taşında okundu.

Ölümünden sonra Ay yarışı dağıldı. N1 dört kez fırlatıldı, dördünde de patladı; ilk kademedeki otuz motoru birbiriyle uyumlu çalıştırmak, onu ayakta tutan iradenin yokluğunda çözülemedi. Sovyet insanlı Ay programı sessizce kapatıldı ve varlığı onlarca yıl inkâr edildi.

Buna karşılık, kimsenin beklemediği bir miras kaldı. 1957'de bozkırda dört denemeden üçünü kaybeden o hantal Yedili, ölmedi. Kademe kademe geliştirildi, Vostok'u, Voshod'u ve nihayet Soyuz'u taşıyan roket ailesine dönüştü. Aynı temel mimari, aynı sarmal blok düzeni, yetmiş yıla yaklaşan bir süre boyunca insan ve yük taşımayı sürdürdü; tarihte en çok fırlatılan yörünge roketi oldu. 2011 ile 2020 arasında, Amerikan mekiklerinin emekli olmasıyla yeni araçların devreye girmesi arasındaki dokuz yıl boyunca, Uluslararası Uzay İstasyonu'na giden her insan bu ailenin bir üyesiyle çıktı. Bir kırık çeneyle çizim masasına dönen mahkûmun tasarladığı makine, onu yargılayan devletten de, o devletin ideolojisinden de, rakiplerinden de uzun yaşadı.

Adı bugün gökyüzünde ve haritada dolaşıyor. Ay'ın arka yüzündeki büyük bir çukura, Mars'ın kuzey kutbunda içi buzla dolu bir kratere onun adı verildi. Bürosunun bulunduğu kasaba 1996'da Korolyov adını aldı ve Rus insanlı uçuşlarının kontrol merkezi hâlâ orada. Bunların hiçbirini görmedi. Gördüğü şey, Odessa'da mendirekten izlediği deniz uçaklarının dörtte bir yüzyıl içinde Dünya'nın çevresini dolaşan makinelere dönüşmesi ve bunu yapan elin, aynı ülkede bir maden ocağında altın taşımaya mahkûm edilmiş olmasıydı. Yirminci yüzyılın en tuhaf tarafı belki de budur: aynı devlet, aynı adamı hem yok etmeye çalıştı hem de onsuz yapamadı.

Nöron Biyografi'de bugünkü bölümün sonuna geldik. Yeni bir hikâyede yeniden buluşmak üzere.