Piltdown Man: The Skull That Fooled Science for Forty Years

Bölüm metni

A skull that was half a medieval human and half an orangutan was displayed as humanity's ancestor for forty years in the most respected halls of British science. Its teeth had been filed down, its bones stained with paint to look old. And you didn't have to look very closely to notice.

Sussex'in yumuşak tepeleri arasında, Uckfield kasabasına yakın bir yerde Piltdown adında küçük bir köy vardır. Yüzyılın başında burası, rüzgârın yeşil çayırlarda dolaştığı, kilisesinin çanından başka pek bir sesin duyulmadığı sakin bir yerdi. Köyün yakınındaki Barkham Manor, yani Barkham Malikânesi'nin arazisinde, işçilerin yol yapımı için çakıl çıkardığı sığ bir ocak vardı. Çakıl taşı, kum ve kahverengi toprak. Kimsenin dönüp bakmayacağı türden bir çukur.

Bu çukura dönüp bakan adamın adı Charles Dawson'dı. 1864 doğumlu Dawson, mesleği gereği sözleşmeler, tapular ve miras davalarıyla uğraşan bir avukattı; ama asıl tutkusu geçmişti. Yıllardır fosil topluyor, eski çanak çömlek parçalarının, Roma tuğlalarının, tuhaf taşların peşinde dolaşıyordu. Bulduğu şeyleri Londra'daki bilim çevrelerine gönderiyor, yerel tarih dernekleri için yazılar kaleme alıyordu. Bazı buluşları öylesine dikkat çekiciydi ki çevresi ona amatör bir bilim insanı gözüyle bakıyordu. Doğa Tarihi Müzesi, bazı fosillerine onun adını vermişti bile.

Dawson'ın sonradan anlattığına göre hikâye 1908 civarında başladı. Çakıl ocağında çalışan işçiler toprağın içinden yuvarlak, kahverengi bir şey çıkarmışlardı. Bunu bir hindistancevizi sanıp kürekle kırmışlardı. Parçalardan biri Dawson'ın eline geçti. Hindistancevizi değildi. Bu, kalın, koyu renkli bir insan kafatasının parçasıydı.

Dawson sonraki yıllarda ocağa defalarca geri döndü. 1911'de birkaç parça daha buldu. Kemikler, çakılın demir oksitli suyuyla boyanmış gibi derin bir kahverengiye bürünmüştü; çok eski görünüyorlardı. Şubat 1912'de Dawson, Doğa Tarihi Müzesi'nin jeoloji bölümünün başındaki Arthur Smith Woodward'a bir mektup yazdı. Woodward döneminin en saygın fosil uzmanlarından biriydi; özellikle fosil balıklar konusunda dünya çapında bir otoriteydi. Dawson mektubunda, Heidelberg'de bulunan ünlü insan çenesiyle yarışabilecek bir şeye rastladığını ima ediyordu.

O yaz, Woodward hafta sonlarını Piltdown'da geçirmeye başladı. Yanlarında genç bir Fransız da vardı: Pierre Teilhard de Chardin. Yakındaki Hastings'te eğitim gören bu Cizvit rahip adayı, Dawson'la fosil toplarken tanışmıştı ve yıllar sonra kendisi de ünlü bir paleontolog ve düşünür olacaktı. Üç adam elekleriyle, küçük kazmalarıyla çakılı karıştırıyordu. Bir de ocağın çevresinde dolaşan, bulguları korumakla görevli bir kaz vardı; bu küçük ayrıntı, sonradan yayımlanan fotoğraflarda bile yer alacaktı.

Kazılar bereketliydi. Kafatasının yeni parçaları çıktı. Yanında hayvan fosilleri vardı: bir fil türünün dişleri, hipopotam dişi, kunduz kalıntıları, mastodon parçası. Bunlar, çakılın çok eski bir döneme ait olduğunu düşündürüyordu. Kaba biçimde yontulmuş çakmaktaşları da bulundu; ilk insanların aletleri olabilirlerdi.

Ve sonra, Haziran 1912'de, Dawson'ın kazdığı noktada en heyecan verici parça ortaya çıktı: bir alt çenenin yarısı. Çene tuhaftı. Biçimi neredeyse tamamen bir maymununkine benziyordu; ince, uzun, çenesi olmayan bir yapı. Ama üzerindeki iki azı dişi düzdü; tıpkı yiyeceğini yanlara doğru çiğneyen bir insanın dişleri gibi aşınmıştı. Çenenin ön kısmı, yani kafatasıyla birleşeceği eklem bölgesi ve köpek dişinin yeri, kırılmış ve kayıptı.

Woodward için parçalar birbirini tamamlıyordu. Elinde insan gibi geniş bir beyin kutusu ve maymun gibi bir çene vardı. Bu ikisi aynı canlıya aitse, ortaya insanla maymun arasındaki o efsanevi geçiş halkası çıkıyordu. Üstelik bu halka, Almanya'da, Fransa'da ya da Uzak Doğu'da değil, İngiltere'nin kalbinde, Sussex'in çakılında yatıyordu.

18 Aralık 1912 akşamı Londra soğuk ve yağmurluydu. Piccadilly'deki Burlington House, yani Burlington Konağı'nın salonu ise tıklım tıklımdı. Jeoloji Derneği'nin toplantısına her zamankinden çok daha fazla insan gelmişti. Haber çoktan gazetelere sızmıştı. Sandalyeler yetmemiş, insanlar ayakta durmuştu. Salonda dönemin önde gelen anatomi uzmanları, jeologlar, arkeologlar ve meraklı gazeteciler vardı.

Dawson önce buluşun öyküsünü ve çakıl ocağının jeolojisini anlattı. Ardından Woodward kürsüye çıktı ve yeniden inşa ettiği kafatasını tanıttı. Bu yeni türe Eoanthropus dawsoni adını vermişti; yani Dawson'ın Şafak İnsanı. Woodward'ın hesabına göre Şafak İnsanı'nın beyin hacmi yaklaşık 1070 santimetreküptü; bugünkü insanınkinden küçük ama herhangi bir maymunun çok üstünde. Çene ise ilkeldi. Woodward'a göre bu canlı, insan soyunun en eski temsilcilerinden biriydi; belki yarım milyon yıl, belki daha fazla geriye uzanıyordu.

Bu iddianın neden bu kadar büyük bir coşku yarattığını anlamak için dönemin havasını hatırlamak gerekir. 1856'da Almanya'daki Neander Vadisi'nde bulunan kemikler Avrupa'ya Neandertalleri tanıtmıştı. 1891'de Hollandalı hekim Eugène Dubois, Java adasında kafatası kapağı ve bir uyluk kemiği bulmuştu. 1907'de Almanya'da, Heidelberg yakınında, çok eski bir insan çenesi çıkmıştı. Fransa'nın mağaraları ise birbiri ardına tarih öncesi insan kalıntıları ve resimler veriyordu. Bilim dünyasının merkezi olmakla övünen İngiltere'nin ise elinde kayda değer hiçbir şey yoktu. İngiliz bilim insanları, insanın kökeni tartışmasını kıta Avrupası'ndan gelen fosillere bakarak yürütmek zorunda kalıyordu.

Şimdi İngiltere'nin de kendi fosili vardı. Hem de diğerlerinden eski ve diğerlerinden önemli bir fosil. Gazeteler Şafak İnsanı'nı manşetlere taşıdı. Bir bakıma bu, İngiltere'ye kendi atasını veren bir kafatasıydı.

Ama Piltdown'ı bu kadar inandırıcı kılan şey sadece milli gururdu demek haksızlık olur. Şafak İnsanı, dönemin pek çok bilim insanının zaten beklediği şeye uyuyordu. O yıllarda yaygın bir görüşe göre insanı insan yapan özellik önce beyniydi. Atalarımızın önce zekâlarının geliştiği, iki ayak üzerinde yürümenin, düz dişlerin ve diğer insani özelliklerin ardından geldiği düşünülüyordu. Piltdown tam olarak bunu gösteriyordu: büyük bir beyin, ilkel bir çene. Kanıt, kuramın tam olarak istediği biçimdeydi.

Toplantıdan hemen sonra tartışma başladı; ama bu tartışma büyük ölçüde fosilin sahte olup olmadığı üzerine değil, nasıl yorumlanacağı üzerineydi. Kraliyet Cerrahlar Koleji'nin müzesinin başındaki anatomi uzmanı Arthur Keith, Woodward'ın yeniden inşasına itiraz etti. Keith'e göre kafatası parçaları farklı yerleştirilmeliydi ve beyin hacmi 1500 santimetreküpe yaklaşıyordu; yani neredeyse bugünkü insan kadar. Keith, Şafak İnsanı'nın beklenenden de modern olduğunu savunuyordu. Bir başka ünlü anatomi uzmanı Grafton Elliot Smith ise kafatasının iç yüzeyinden çıkarılan kalıba bakarak beynin yapısını yorumladı ve onda insani izler gördü.

İki rakip yeniden inşa ortaya çıktı, uzmanlar kafatasının alçı kopyalarını eğip büktü. Tartışma ateşliydi ama bir varsayım neredeyse hiç sorgulanmadı: kafatası ve çene aynı canlıya aitti. Yine de birkaç ses bu varsayıma itiraz etti. Londra'daki King's College'dan anatomi uzmanı David Waterston, daha 1913'te, çenenin bir maymundan, kafatasının ise bir insandan geldiğini ileri sürdü. Okyanusun öbür yakasında, Amerika'nın ulusal müzesi olan Smithsonian'dan Gerrit Smith Miller, 1915'te çenenin bir şempanzeye ait olduğunu yazdı. Ama bu itirazlar, tek bir çukurda yan yana bulunmuş iki parçanın ayrı canlılara ait olmasının ne kadar düşük bir ihtimal olduğu düşüncesiyle bir kenara itildi. Aynı çakılda hem maymunsu çeneli bir insanın hem de insan kafatası bırakmış başka bir canlının bulunması, pek çoklarına göre aşırı bir tesadüf olurdu.

Eksik bir parça vardı ki tartışmayı çözebilirdi: köpek dişi. Woodward, yeniden inşasında köpek dişinin büyük, sivri, maymunsu bir diş olacağını öngörmüştü. Eğer böyle bir diş bulunursa, onun kuramı zafer kazanacaktı.

30 Ağustos 1913'te Piltdown'daki çukur bir kez daha konuştu. Kazı sırasında, daha önce elenip kenara yığılmış toprağı karıştıran Teilhard de Chardin bir diş buldu. Bu, bir köpek dişiydi. Ve neredeyse tıpatıp Woodward'ın öngördüğü gibiydi: büyük, maymunsu, sivri bir yapı. Woodward'ın bilimsel bir tahminde bulunup toprağın bu tahmini doğrulaması, bilimin en güzel anlarından biri gibi görünüyordu.

Ama dişin tuhaf bir özelliği vardı. Yüzeyi düz biçimde aşınmıştı; öylesine aşınmıştı ki bazı yerlerde dişin iç dokusu ortaya çıkmıştı. Gerçek bir maymun köpek dişi bu şekilde aşınmazdı. Woodward ve destekçileri bunu, Şafak İnsanı'nın çiğneme biçiminin insana yakın olduğunun bir kanıtı olarak yorumladı. Yani beklenmedik bir ayrıntı bile kuramın lehine okunuyordu.

Bundan sonra kanıtlar sanki birbirini tamamlamak için sıraya giriyordu. Her itiraz yeni bir buluşla karşılanıyordu. 1914'te ocakta bu kez çok daha garip bir nesne çıktı: bir filin uyluk kemiğinden yontulmuş, uzunca, yassı bir alet. Biçimi, tek bir şeye benziyordu: bir kriket sopasına. Dünyanın neresinde olursa olsun, ilk insanların kemikten alet yaptığı biliniyordu; ama İngiliz atasının elinde, İngilizlerin en sevdiği sporun aletine benzeyen bir nesne bulunması, bugün dönüp bakıldığında neredeyse bir şaka gibi görünür. O gün ise bu da ciddi biçimde incelendi ve tarih öncesi bir alet olarak kabul edildi.

Ancak en büyük şüphe hâlâ duruyordu: Ya kafatası ve çene gerçekten ayrı canlılara aitse? Bu itiraza verilen cevap, 1915'te geldi. Dawson, Woodward'a yazdığı bir mektupta, ilk ocaktan birkaç kilometre uzakta başka bir yerde yeni parçalar bulduğunu bildirdi: bir kafatası parçası ve bir azı dişi. Bu ikinci buluş sonradan Piltdown İki diye anılacaktı. Mantık çok güçlüydü: Bir kez tesadüf olabilirdi, ama iki ayrı yerde aynı insan kafatası ile aynı maymunsu dişin bir arada bulunması tesadüf olamazdı. Bu ikinci buluş, şüpheci olanların çoğunu ikna etti. Bazı itirazcılar fikrini değiştirdi.

Ne var ki Piltdown İki'nin tam olarak nerede bulunduğu hiçbir zaman açık seçik kayda geçmedi. Dawson yeri kesin olarak tarif etmedi, Woodward da oraya gidip kendisi kazmadı.

Sonra beklenmedik bir şey oldu. Dawson, 10 Ağustos 1916'da, 52 yaşında, bir hastalık sonucu öldü. Woodward, 1917'de Piltdown İki'yi bilim dünyasına duyurdu. Ve ardından yıllarca Piltdown'da kazmaya devam etti. Emekli olduktan sonra Sussex'e taşındı; ocağa gidip toprağı karıştırmayı sürdürdü. Ama Dawson'ın ölümünden sonra çakıl tek bir önemli parça daha vermedi. Ne bir kafatası parçası, ne bir diş, ne bir alet. O kadar bereketli olan toprak birden susmuştu.

Bu sessizlik o yıllarda kimseyi alarma geçirmedi. Piltdown, ders kitaplarına girdi, müzelerde sergilendi, insan soy ağacının çizimlerinde yerini aldı. Uzmanların çoğu orijinal kemikleri neredeyse hiç görmedi. Parçalar Doğa Tarihi Müzesi'nde kilit altında tutuluyor, araştırmacılara genellikle alçı kopyaları gösteriliyordu. Gerçek fosilleri incelemek isteyenlere, kısa süreliğine ve sıkı gözetim altında izin veriliyordu. Bu yüzden kemiklerin yüzeyindeki ince ayrıntılar onlarca yıl boyunca neredeyse kimsenin dikkatli bakışından geçmedi.

1938'de Piltdown'daki ocağın yanına bir anıt taşı dikildi. Taşı, artık İngiliz antropolojisinin en saygın isimlerinden biri olan Arthur Keith açtı. Bu taş, Şafak İnsanı'nın burada bulunduğunu, gelecek kuşaklara duyuruyordu.

Peki dünyanın geri kalanı ne buluyordu? Çünkü Piltdown'ın en büyük gücü, başka kanıtlarla çelişmediği sürece ayakta kalabilmesiydi. Ve o yıllarda, dünyanın öbür ucunda, Piltdown'la doğrudan çelişen bir fosil topraktan çıkmak üzereydi.

1924 yılının sonbaharında Johannesburg'daki Witwatersrand Üniversitesi'nde genç bir anatomi profesörü vardı: Avustralya doğumlu Raymond Dart. Dart, Güney Afrika'ya geleli çok olmamıştı ve öğrencilerinden, kireç ocaklarında çıkan fosilleri getirmelerini istemişti. Taung kasabası yakınındaki bir kireçtaşı ocağında patlatılan kayalardan çıkan malzeme, iki sandık hâlinde Dart'ın evine ulaştı.

Anlatılana göre sandıklar geldiğinde Dart, evinde yapılan bir arkadaşının düğününde sağdıçlık yapmak üzere giyiniyordu. Merakına yenik düşüp sandıkları açtı. İkincisinin içinde bir beynin taşlaşmış kalıbını buldu; kafatasının içini dolduran kireç, beynin kıvrımlarının biçimini almıştı. Ve bu kalıp, bir başka taşın içindeki yüzün arkasına tam oturuyordu.

Dart sonraki haftalarda bu yüzü taştan kurtarmak için didindi. Elinde uygun aletler yoktu; karısının örgü şişlerinden birini sivriltip kullandı. Aralık sonuna doğru taş açıldığında karşısında bir çocuk yüzü vardı. Hâlâ süt dişleri ağzındaki, birkaç yaşında bir çocuk.

Bu çocuğun beyni küçüktü; bir şempanzeninkinden pek büyük değildi. Ama dişleri insanınkine benziyordu; köpek dişleri küçüktü. Daha da önemlisi, kafatasının altında omuriliğin girdiği delik ileri, kafatasının ortasına doğru konumlanmıştı. Bu, başın dik bir gövdenin üzerinde durduğuna, yani bu canlının iki ayağı üzerinde yürüdüğüne işaret ediyordu.

Dart, Şubat 1925'te bulgusunu İngiliz bilim dergisi Nature'da, yani Doğa dergisinde yayımladı. Fosile Australopithecus africanus adını verdi, yani Afrika'nın güney maymunu. Dart'a göre bu canlı, insanla maymun arasındaki geçişi temsil ediyordu ve insanlığın beşiği Afrika'ydı.

Taung Çocuğu, Piltdown'ın tam tersiydi. Piltdown büyük bir beyin ve maymunsu bir çene gösteriyordu; Taung ise küçük bir beyin, insansı dişler ve dik bir duruş. İkisi birden doğru olamazdı. Ya insanlık önce düşünmeye başlamıştı ya da önce ayağa kalkmıştı.

Londra'nın cevabı soğuk oldu. Aralarında Arthur Keith, Grafton Elliot Smith ve Arthur Smith Woodward'ın da bulunduğu İngiliz uzmanların önemli bir kısmı, Doğa dergisinin sayfalarında ve başka yerlerde temkinli ya da açıkça olumsuz yorumlar yaptı. Keith, fosilin bir şempanze ya da goril yavrusuna benzediğini, Dart'ın aceleci davrandığını savundu. Eleştirilerin bir kısmı haklı kaygılara dayanıyordu: Fosil bir çocuğa aitti ve yavru maymunlarla yavru insanlar yetişkinlerinden çok daha fazla birbirine benzer. Fosilin yaşı tam olarak bilinmiyordu. Ama itirazların arkasında daha derin bir şey de vardı: Taung Çocuğu, Piltdown'ın çizdiği tabloya uymuyordu. Ve Piltdown, İngiliz biliminin kendi fosiliydi.

Üstelik pek çok Avrupalı bilim insanı, insanlığın kökenini Asya'da arıyordu. Afrika'yı insanlığın beşiği olarak görmek, dönemin kafasında kolay yer bulan bir düşünce değildi.

Dart, kafatasını Londra'ya götürdüğünde de beklediği ilgiyi göremedi. Ardından yıllar boyunca araştırma alanını biraz geri plana bıraktı. Ama tek başına değildi. İskoç asıllı Güney Afrikalı hekim ve paleontolog Robert Broom, Dart'ın en sadık destekçisi oldu. Broom, 1930'larda ve 1940'larda Sterkfontein ve çevresindeki mağaralarda yeni Australopithecus fosilleri buldu. 1947'de bulduğu, neredeyse tamamı korunmuş bir yetişkin kafatası, artık hiçbir şüpheye yer bırakmıyordu. Bunlar maymun yavrusu değildi; küçük beyinli, iki ayaklı, gerçek insan atalarıydı.

Aynı yıl Arthur Keith, Doğa dergisine yazdığı bir mektupla Dart'ın haklı olduğunu, kendisinin yanıldığını açıkça kabul etti. Bu, saygın bir bilim insanının kariyerinin sonunda gösterdiği dürüst ve onurlu bir itiraftı. Ama yirmi yılı aşkın bir süre geçmişti. Taung Çocuğu, bu yıllar boyunca bir gölgede beklemişti: Sussex'ten gelen o kahverengi kafatasının gölgesinde.

Asya'dan gelen kanıtlar da aynı yönü gösteriyordu. Çin'de Pekin yakınlarındaki mağaralarda 1920'lerden itibaren bulunan insan fosilleri ile Java'daki yeni buluşlar, küçük beyinli ve insansı çeneli bir atayı işaret ediyordu. Dünyanın her yerinden gelen kanıtlar birbirine uyuyor, tek bir istisna hariç. Piltdown, giderek artan bir yalnızlık içinde, insan soy ağacının dışında bir dal gibi duruyordu. Bilim insanları onu bir yere oturtmakta zorlanıyor, bir kenara koyup tuhaf bir yan kol olarak görmeye başlıyordu. Artık sorulması gereken soru, Piltdown'ın ağacın neresinde durduğu değil, orada olup olmadığıydı.

Bu soruya cevap verecek araç, kimyadan geldi. Doğa Tarihi Müzesi'nde çalışan genç jeolog Kenneth Oakley, toprağa gömülü kemiklerin zamanla yeraltı suyundan flor emdiğini biliyordu. Kemik ne kadar uzun süre toprakta kalırsa, içindeki flor oranı o kadar yükselir. Bu yöntem bir kemiğe kesin bir yaş veremezdi; ama aynı yerde bulunan kemiklerin aynı yaşta olup olmadığını, ya da bir kemiğin iddia edildiği kadar eski olup olmadığını gösterebilirdi.

1949'da Oakley flor testini Piltdown parçalarına uyguladı. Sonuç şaşırtıcıydı. Kafatası ve çenedeki flor oranı, yanında bulunduğu söylenen çok eski hayvan fosillerinin çok altındaydı. Şafak İnsanı, yarım milyon yıl önce yaşamış olamazdı; en fazla birkaç on bin yıllık olabilirdi. Bu, bir sahtekârlığı henüz kanıtlamıyordu ama Piltdown'ı büyük ölçüde anlamsız kılıyordu. Çünkü o kadar yakın bir dönemde maymun çeneli bir insanın yaşamış olması imkânsıza yakındı.

Asıl kırılma 1953 yazında geldi. O yıl Londra'da düzenlenen bir uluslararası bilim toplantısında, Oxford Üniversitesi'nden antropolog Joseph Weiner, Piltdown'ın tuhaflığı üzerine düşünüp duruyordu. Anlatılana göre bir akşam yemeği sırasında ve sonrasında sorun zihnini kurcaladı: Fosil bu kadar yeniyse, maymunsu bir çene ile düz aşınmış dişleri nasıl açıklanabilirdi? Bütün diğer açıklamaları elediğinde, tek bir ihtimal kalıyordu. Dişler bilerek aşındırılmıştı.

Weiner, bu fikri test etmek için bir şempanze dişi aldı, bir eğeyle törpüledi ve boyadı. Sonuç ürkütücü derecede Piltdown dişlerine benziyordu. Weiner, şüphesini Oxford'daki anatomi profesörü Wilfrid Le Gros Clark ile ve Oakley ile paylaştı. Üçü birlikte orijinal kemikleri yeniden ve bu kez hiçbir şeyi varsaymadan incelemeye koyuldu.

Mikroskobun altına konan azı dişlerinin yüzeyinde ince, paralel çizikler vardı. Bunlar doğal çiğnemenin bırakacağı izler değildi; bir eğenin izleriydi. Dişlerin aşınma açıları birbiriyle uyuşmuyordu; bir çene doğal olarak çiğnediğinde böyle bir yüzey oluşmazdı. Teilhard'ın bulduğu köpek dişi kahverengi bir boyayla boyanmıştı. Kemikler, demir bileşikleri ve krom içeren bir kimyasal çözeltiyle eski görünmeleri için lekelenmişti. Bir parçaya delik açıldığında, kahverengi yüzeyin altından bembeyaz, taze kemik tozu çıktı. Geliştirilmiş flor testleri ve sonraki analizler, çenenin ve dişlerin yakın zamana ait olduğunu kesinleştirdi.

Gerçek, tek tek ortaya döküldü. Kafatası parçaları bir modern insana aitti; sonraki yıllarda yapılan yaş tayinleri bu insanın yalnızca birkaç yüz yıl önce, Orta Çağ'da yaşadığını gösterdi. Çene bir orangutandan gelmişti. Çenenin kafatasıyla birleşeceği eklem bölgesi kasıtlı olarak kırılmıştı; çünkü orası sağlam kalsaydı, kafatasına uymadığı hemen anlaşılırdı. Köpek dişinin aşırı aşınması, diş törpülenirken fazla ileri gidilmesinin sonucuydu. Kriket sopasına benzeyen alet, zaten fosilleşmiş bir fil kemiğinin metal bir bıçakla yontulmasıyla yapılmıştı. Yanında bulunan hayvan fosillerinin bir kısmı da İngiltere'den değil, dünyanın başka köşelerinden getirilmişti; çakıl ocağına yerleştirilmişti.

21 Kasım 1953'te Doğa Tarihi Müzesi'nin bilimsel yayınında Weiner, Oakley ve Le Gros Clark'ın çalışması çıktı. Piltdown Adamı bir sahtekârlıktı. Haber dünyaya yayıldı. Kırk yıl boyunca ders kitaplarında, müze vitrinlerinde ve soy ağaçlarında yer almış Şafak İnsanı, bir gün içinde tarihin en ünlü bilimsel sahteciliklerinden birine dönüştü. Konu İngiliz parlamentosunda bile gündeme geldi.

Arthur Smith Woodward bu günü görmedi. 1944'te ölmüştü; ölümüne dek Piltdown'a inanmıştı. Ölümünden sonra, 1948'de, adı "en eski İngiliz" anlamına gelen bir kitabı yayımlandı; o kitap hâlâ Sussex'teki çakıl ocağını anlatıyordu. Arthur Keith ise ifşaatı yaşlılığında, ölümünden kısa süre önce öğrendi. Dawson'ın yattığı mezarın üzerindeyse, bu soruların hiçbiri sorulmadan otuz yılı aşkın bir süre geçmişti.

Asıl soru o zamandan beri sorulmaya devam ediyor: Bunu kim yaptı? Dawson, en doğal şüpheliydi. Parçaların neredeyse hepsi onun eliyle, onun aracılığıyla ortaya çıkmıştı ve o öldükten sonra buluşlar durmuştu. Ancak onlarca yıl boyunca başka isimler de ortaya atıldı: genç Teilhard de Chardin, müzede çalışan ve 1970'lerde müzenin çatı katında bulunan bir sandıkta lekelenmiş kemikler çıkan zoolog Martin Hinton, hatta yakınlardaki Crowborough'da yaşayan Sherlock Holmes'un yaratıcısı Arthur Conan Doyle. Bu suçlamaların çoğu dolaylı kanıtlara dayanıyordu ve hiçbiri kesin olarak kanıtlanamadı.

Sonraki araştırmalar giderek Dawson'ı işaret etti. Arkeolog Miles Russell, Dawson'ın koleksiyonundaki ve yayımladığı buluşlardaki pek çok nesnenin sahte ya da şüpheli olduğunu ortaya koydu. 2016'da Liverpool John Moores Üniversitesi'nden Isabelle De Groote'nin yönettiği bir ekip, kemikleri modern yöntemlerle yeniden inceledi. DNA analizleri, hem ilk çenenin hem de Piltdown İki'den çıkan azı dişinin büyük olasılıkla tek bir orangutana ait olduğunu gösterdi. Bilgisayarlı tomografi, kemiklerin içindeki boşlukların aynı yöntemle, çakıl taneleriyle karıştırılmış bir dolgu maddesiyle doldurulduğunu ortaya koydu. Bütün parçaların aynı elden çıktığına işaret eden bu tutarlılık, ekibi tek bir sahtekârın, en olası olarak da Dawson'ın, bu işi yaptığı sonucuna götürdü. Yine de bu, bir mahkeme kararı değil, bir olasılık hesabıdır. Dawson kendini savunacak durumda değildi; hiçbir itiraf bırakmadı.

Ama Piltdown'ın bugün bize söylediği şey, bir kişinin suçluluğundan çok daha büyük. Sahtekârlık, kusursuz olduğu için değil, istendiği için tuttu. Kanıt, dönemin uzmanlarının görmek istediği şeyi gösteriyordu: önce gelişen bir beyin ve İngiliz topraklarından çıkan bir ata. Kopyalar dolaşıyor, orijinaller kilit altında duruyordu. Garip ayrıntılar, düz aşınmış bir köpek dişi, yalnızca bir yazarın ilgilendiği bir ikinci buluş yeri, tek bir adamın ölümüyle susan bir çukur, birer uyarı işareti olarak değil, kuramın parçası olarak okundu.

Ve yine de hikâyenin sonu bilimin yenilgisi değil. Piltdown'ı çökerten şey, bilimin kendi yöntemleriydi: yeni bir kimyasal test, dünyanın dört bir yanından birikerek gelen ve tabloya uymayan fosiller, dişini bir eğeyle törpüleyip sonuca bakan bir antropolog. Bilim yavaş çalıştı, kırk yıl gecikti; ama sonunda kendi hatasını kendi araçlarıyla buldu. Bugün antropoloji öğrencileri Piltdown'ı ezberlenecek bir fosil olarak değil, kendi beklentilerinin onları nasıl yanıltabileceğini hatırlatan bir ders olarak öğreniyor. Ham verinin ve orijinal örneklerin araştırmacılara açılması, bulguların bağımsız ekiplerce yeniden test edilmesi gibi bugün sıradan görülen kurallar, kısmen bu tür derslerin üzerine kuruldu.

Piltdown'daki anıt taşı hâlâ yerinde duruyor. Bir zamanlar insanlığın şafağını müjdeleyen bu taş, artık bambaşka bir şeyin hatırasını taşıyor. Doğa Tarihi Müzesi'nde ise kahverengi parçalar korunmaya devam ediyor. Ama artık insan soyunun başlangıcının değil, insan aklının en kolay nerede yanılabildiğinin tanıkları olarak.

Taung Çocuğu da Johannesburg'da korunuyor. Bir zamanlar küçümsenen o küçük yüz, bugün insan evrimi tarihinin en önemli fosillerinden biri. Uzun yıllar Sussex'ten gelen bir sahtenin gölgesinde bekledi. Sonunda gölge çekildiğinde geriye, sabırla bekleyen gerçek kaldı.

Nöron History'de bugünkü bölümün sonuna geldik. Yeni bir hikâyede yeniden buluşmak üzere.