Lord British Öldürüldü: İlk Sanal Dünyanın Doğuşu

Bölüm metni

Bir tanrı yarattığı dünyaya indi ve orada öldürüldü. Sunucu az önce çökmüştü, ölümsüzlük işareti yeniden açılmayı unutmuştu ve kalabalığın içinde bekleyen biri bunu fark etti. O gün oyunların artık tasarımcılara ait olmadığı anlaşıldı.

Texas'ın Austin kentinde, Origin Systems adlı stüdyonun duvarında bir slogan asılıydı: Biz dünyalar yaratırız. Bilgisayar oyunu şirketlerinin çoğu o yıllarda oyun yaptığını söylerdi. Origin, kısaca Origin, dünya yaptığını söylüyordu ve bunu bir reklam cümlesi olarak değil, bir iş tanımı olarak kastediyordu.

Şirketin kurucularından Richard Garriott, 1961'de İngiltere'de doğmuş, Amerika'da büyümüş bir programcıydı. Gençliğinde katıldığı bir yaz kampında, doğum yerini duyan biri ona takılmak için İngiliz diye seslenmiş, bu takma ad da masa üstü rol yapma oyunlarında kullandığı karaktere yapışıp kalmıştı. Lord British. Garriott 1980'lerin başından itibaren Ultima adlı oyun serisini yazdı ve o seride kendisini de bir karakter olarak dünyanın içine yerleştirdi: Britanya diye bir krallığın, oyuncuların ziyaret ettiği, konuştuğu, kimi zaman soyduğu kralı. Oyuncular yıllar boyunca bu kralı öldürmenin bir yolunu aradılar. Ultima oyunlarının hemen hepsinde birileri, hikâyeyi ilerletmek yerine tahtta oturan adamı devirmeye çalıştı. Bu, serinin kayıt dışı bir geleneğiydi.

1995'e gelindiğinde Garriott ve ekibi çok daha büyük bir şeyin peşindeydi. İnternet bağlantıları yavaştı, modemler ıslık çalıyordu, ama fikir netti: binlerce insanın aynı anda girdiği, kimse çıkış yaptığında durmayan, sürekli açık kalan tek bir Britanya. Projenin adı Ultima Online oldu. Yapımcılığını Starr Long üstlendi, tasarım ekibine çevrimiçi metin dünyalarından gelen isimler katıldı. Electronic Arts, kısaca EA, 1992'de Origin'i satın almıştı ve bu tuhaf, karşılığı belirsiz projeye izin verdi.

Ekibin en tutkulu olduğu şey, oyuncuların hiç göremeyeceğinden korktukları bir katmandı: ekoloji. Britanya'nın canlı bir sistem olmasını istiyorlardı. Çimen büyüyecekti. Geyikler ve tavşanlar o çimeni otlayacak, otladıkça çoğalacaktı. Kurtlar geyikleri avlayacak, avlanacak geyik kalmazsa aç kalacak, aç kaldıkça yerleşim yerlerine sokulacaktı. Ejderhalar tepelerde büyükbaş hayvan arayacaktı. Bir oyuncu bir ormandaki tavşanları temizlerse, o ormanın kurtları başka yere göç edecek, göç ettikleri köyün ahalisi tehlikeye girecekti. Yani dünyanın tehlikesi bir tasarımcının masa başında ayarladığı bir seviye eğrisinden değil, oyuncuların kendi davranışlarından doğacaktı.

Bu, bir oyun sisteminden çok bir simülasyondu ve yıllara yayılan bir emek istedi. Her canlı türü için açlık, doyma, üreme, kaçma ve avlanma davranışları yazıldı. Kaynaklar sonluydu: bir madenin cevheri, bir ormanın ağacı tükenebilirdi. Ekip, bir gün sabah işe geldiğinde sunucuda kimsenin planlamadığı bir kıtlık ya da kimsenin yazmadığı bir sürü göçü bulmayı hayal ediyordu. Garriott'ın anlattığı bu fikir, o dönemin oyun tasarımında neredeyse dinî bir iddiaydı: dünya, oyuncuya ihtiyaç duymadan yaşamalıydı.

1997 baharında beta testi başladı. Origin, CD'nin basım ve kargo masrafını karşılamak için beta diskini 2 dolara sattı ve on binlerce insan bu parayı ödeyip sıraya girdi. O güne kadar hiçbir bilgisayar oyunu bu ölçekte, aynı anda bu kadar çok gerçek insanla test edilmemişti. Sunucular açıldı. Ekip, üzerinde yıllarını harcadığı ekolojinin nasıl davranacağını izlemek için ekranların başına geçti.

Sonuç, oyun tarihinin en çok anlatılan derslerinden biri oldu. Oyuncular her şeyi öldürdü. Geyikleri öldürdüler. Tavşanları öldürdüler. Kurtları öldürdüler. Otlayan inekleri, koyunları, kuşları, hareket eden ne varsa öldürdüler. Kötülük olsun diye değil; ekranda kıpırdayan bir şey gördüklerinde ona vurmak, o kuşağın oyuncusu için düşünmeden yapılan bir refleksti. Her ölen hayvan biraz deri, biraz et, biraz beceri puanı demekti.

Besin zinciri, çalışmaya fırsat bulamadan yukarıdan aşağıya çöktü. Kurtların yiyeceği geyik kalmadı çünkü geyikler doğdukları vadiden çıkamadan avlanıyordu. Çimen büyüdü, kimse otlamadı. Sistem teknik olarak kusursuz işliyordu ama içinde canlı kalmamıştı. Ekip, üç yıla yakın süredir kurduğu o incelikli dengenin, kapılar açıldıktan kısa süre sonra bomboş bir tabelaya dönüştüğünü gördü. Oyuncular bu ekolojinin varlığını fark etmedi bile; fark edecek kadar uzun süre hiçbir hayvanın yaşamasına izin vermediler.

Ekoloji, oyunun ticari çıkışından önce sessizce kapatıldı. Yerine çok daha basit bir çözüm kondu: belirli noktalarda, belirli aralıklarla yeniden beliren canavarlar. Yıllarca uğraşılan simüle edilmiş dünya, bir zamanlayıcıya indirgendi. Ama ekip o test sırasında, sonradan çok daha pahalıya öğrenecekleri bir şeyi ilk kez görmüştü: bu dünyanın gerçek fizik kuralı, yazdıkları kod değildi. İçindeki insanlardı. Ve o insanlar, hareket eden her şeyi öldürüyordu. Her şeyi.

8 Ağustos 1997. Beta sunucusu açık, dünyada binlerce oyuncu var ve bir duyuru dolaşıyor: kral halkın karşısına çıkacak.

Bu, bugün her çevrimiçi oyunda sıradan sayılan bir şeyin ilk örneklerindendi. Geliştiriciler, kendi yarattıkları dünyanın içine kendi karakterleriyle girip test edenlerle konuşacaklardı. Richard Garriott, Lord British olarak bağlanacaktı. Yapımcı Starr Long da krallığın diğer büyük figürü Blackthorn'un kimliğiyle yanında olacaktı. Kalabalık, kalenin önünde toplandı. Yüzlerce karakter, birbirinin üstüne binmiş, sohbet satırları hızla akıyor.

Lord British'in bu dünyada özel bir durumu vardı. Karakterine dokunulmazlık işareti tanımlanmıştı; teknik olarak öldürülemez bir varlıktı. Bu, bir kibir meselesi değil, pratik bir zorunluluktu. Yaratıcının kendi dünyasına girip ilk saldırıda yere serilmesi, hem etkinliği bitirir hem de sunucuda idari yetkileri olan bir karakterin cesedini ortada bırakırdı.

Ama o gün sunucu bir kez yeniden başlatılmıştı. Yeniden başlatmanın ardından karakterlerin durumları yüklenirken, Lord British'in dokunulmazlık işareti geri konmadı. Garriott dünyaya, kendisini koruyan tek satırlık ayar kapalıyken girdi ve bunu bilmiyordu. Yıllar sonra bu anı anlatırken hatayı kimseye yıkmadı; işaretini yeniden ayarlamayı unutan kişinin kendisi olduğunu söyledi.

Kral konuşmaya başladı. Kalabalığın içinde, Rainz adında bir karakter vardı. Rainz'in elinde bir büyü parşömeni bulunuyordu: Ateş Alanı. Bu büyü, yere alev alev yanan bir şerit bırakır ve o şeridin üstünde duran her canlıyı düzenli aralıklarla yakar. Karakterinin büyücülük becerisi bu büyüyü kendi başına yapmaya yetmiyordu; parşömen tam da bu yüzden işe yarıyordu.

Parşömen okundu. Kralın ayaklarının dibinde alevler yükseldi.

İlk saniyede kimse ciddiye almadı. Lord British öldürülemezdi; bu, oyunun kendisi kadar eski, herkesin bildiği bir kuraldı. Ateş bir kez vurdu. İki kez vurdu. Karakterin sağlık değeri yüksekti, o yüzden ölüm anında değil, herkesin gözü önünde, yavaş yavaş, tik tik geldi. Kalabalık ne olduğunu anlamaya başladığında iş işten geçmişti. Britanya'nın kralı, kendi kalesinin önünde, kendi tebaasının gözleri önünde yere yığıldı ve ekranda o dünyadaki her ölümde beliren şey belirdi: bir ceset.

Sohbet penceresi patladı. O anda orada bulunanların anlattığına göre kalabalık önce donup kaldı, sonra bir kısmı gülmeye, bir kısmı bağırmaya başladı. Bazıları kaçtı. Bazıları cesedin üstündeki eşyaları almaya yeltendi. Oyunun yaratıcısı, birkaç dakika önce halkına seslenen adam, artık yerdeydi.

Ardından gelen şey, olayı efsaneye çeviren ikinci yarısıdır. Karşılık verildi. Sunucu üzerinde yetkisi olan ekip, kalenin önündeki alana iblisler saldı. Toplanan kalabalık, kimin yaptığından bağımsız olarak, topluca kılıçtan geçirildi. O gün orada bulunmanın bedelini, ateş parşömenini okumayan yüzlerce oyuncu da ödedi. Bugün bu ayrıntı gülünerek anlatılır; ama içinde ciddi bir şey vardır. Dünyanın yaratıcıları, kendi kurallarını çiğneyerek intikam alabileceklerini gösterdiler ve tam olarak bunu yaptılar.

Rainz kısa süre sonra beta testinden çıkarıldı. Yasaklanmanın gerekçesi ise yıllardır tartışılır. Rainz, kralı öldürdüğü için cezalandırıldığını savundu. Origin tarafındaki açıklama farklıydı: bu oyuncunun daha önce oyundaki bir hatayı kendi çıkarına kullandığı, yasağın da o eski kayıtlara dayandığı belirtildi. Hangi gerekçe geçerli olursa olsun, ortada yeni bir sorun duruyordu. Binlerce insanın yaşadığı kalıcı bir dünyada, bir kişinin yaptığı tek bir hareket herkesin hikâyesini değiştirebiliyordu. Ve o hareketi yapan kişiye ne yapılacağına karar vermek artık bir tasarım işi değil, bir yönetim işiydi.

Garriott o gece sadece bir karakterini kaybetmedi. Kendi dünyasında tanrı olmadığını, dokunulmazlığının kodda tek satırlık bir ayardan ibaret olduğunu ve o satırın unutulabileceğini öğrendi.

Ultima Online, 24 Eylül 1997'de satışa çıktı. Aylık aboneliği 9 dolar 95 sentti ve o dönemde bir oyuna her ay para ödemek fikri, çoğu insana anlamsız geliyordu. Bir yıl geçmeden abone sayısı 100 bini aştı. Bu, tarihte bir çevrimiçi rol yapma oyununun ulaştığı ilk 100 bindi. Garriott aynı dönemde, o güne kadar adı olmayan bu şeyi tanımlamak için bir kısaltma önerdi: çok oyunculu çevrimiçi rol yapma oyunu. Tür, adını bu dünyadan aldı.

Asıl ilginç olan, kapılar açıldıktan sonra Britanya'nın neye dönüştüğüdür. Tasarımcıların kurduğu ekoloji ölmüştü, ama yerine kimsenin tasarlamadığı çok daha karmaşık bir şey geldi. Oyuncular ev yaptılar. Boş arazilere kulübeler, kaleler, dükkânlar diktiler ve arsa kıtlığı çıkınca bunlar birbirine gerçek parayla alınıp satılan mülklere dönüştü. Meslek edindiler: demirci oldular, terzi oldular, madenci oldular, balıkçı oldular. Kendi hammaddesini toplayıp kendi ürününü satan tam bir ekonomi kuruldu; arz ve talep, kimsenin belirlemediği fiyatları belirledi. Loncalar kuruldu, loncalar savaştı, barış anlaşmaları yapıldı. Oyuncuların işlettiği meyhanelerde etkinlikler düzenlendi. Britanya'nın içeriği artık Origin'in yazdığı görevler değil, orada yaşayan insanlardı.

Aynı özgürlüğün karanlık tarafı da vardı. Bir başkasını öldürüp eşyalarını almak serbest olduğu için, yeni başlayan oyuncular şehir kapılarından çıkar çıkmaz avlanıyordu. Hırsızlar, haydutlar, tuzak kuran çeteler türedi. Şikâyetler o boyuta ulaştı ki Origin, 2000 yılının Mayıs ayında dünyanın kendisini ikiye böldü: birbirinin kopyası olan iki kıta yaratıldı, birinde oyuncular birbirine saldırabiliyor, diğerinde saldıramıyordu. Bu, oyun tarihinin en tartışmalı tasarım kararlarından biri olarak kaldı. Bir kısım oyuncu bunu dünyanın kurtuluşu saydı, bir kısmı da ruhunun sökülüp alınması. Ama karar, sektörün bugün hâlâ boğuştuğu soruyu ilk kez masaya koydu: paylaşılan bir dünyada özgürlüğün sınırını kim çizer?

Ateş parşömeninin yaktığı asıl şey de buydu. O gece, kalıcı çevrimiçi dünyaların yönetim sorununu gerçek bir olayla görünür kıldı. Sonrasında gelen her büyük çevrimiçi oyun, yetkili görevliler, şikâyet sistemleri, olay kayıtları, yasaklama politikaları ve etkinlik protokolleriyle geldi. Bunlar romantik şeyler değil; ama binlerce insanın aynı anda aynı yerde yaşadığı bir mekânda kanalizasyon kadar gereklidirler.

Britanya'nın açtığı yoldan 1998'de Kore'de Lineage, 1999'da EverQuest, 2004'te World of Warcraft geçti ve tür, birkaç yıl içinde milyonlarca aboneli bir endüstriye dönüştü. Bugün sürekli açık kalan sunucular, sezonlar, canlı etkinlikler ve oyuncu ekonomileri sadece rol yapma oyunlarının değil, neredeyse her büyük çevrimiçi yapımın standardı. Hepsinin altında, 1997'de Austin'de öğrenilen o basit gerçek yatıyor.

Terk edilen ekoloji hayali ise büsbütün ölmedi. Sonraki kuşaklarda hayvanların birbirini avladığı, kaynakların tükendiği, yaşayan sistemler kurma denemeleri tekrar tekrar yapıldı ve her seferinde aynı soruyla karşılaşıldı: içine insan koyduğun anda simülasyon simülasyon olmaktan çıkar. Oyuncular sistemi izlemez, sistemi kullanır; kullanamayacağı yeri de kırar.

Ve Britanya hâlâ ayakta. Aradan geçen onlarca yıla, yüzlerce yeni oyunun gelip geçmesine rağmen sunucuları açık, içinde hâlâ evler, dükkânlar, loncalar var. Kurulduğu günden beri kapanmamış bir dünya olarak, kendisinden sonra gelen her şeyin atası konumunda duruyor.

O dünyanın kuruluş anı, bir açılış töreni ya da bir satış rakamı değil. Yaratıcısının kendi kalesinin önünde, kendi tebaası tarafından yakılıp yere serildiği o birkaç saniye. Çünkü tam o anda Britanya, birinin yaptığı bir oyun olmaktan çıkıp içinde yaşayanların yeri oldu. Bir sanal dünyanın gerçekten bir dünya sayılabilmesi için gereken tek şey, yaratıcısının onu artık denetleyememesidir. 8 Ağustos 1997 gecesi olan buydu.

Nöron Oyun'de bugünkü bölümün sonuna geldik. Yeni bir hikâyede yeniden buluşmak üzere.